EKONOMI JINGGA : PELUANG BAHARU UNTUK MEMPERKASA INDUSTRI KREATIF MALAYSIA

Sumber: Kementerian Komunikasi

Dalam Belanjawan 2027, Ekonomi Jingga atau ekonomi kreatif diberikan perhatian khusus sebagai salah satu sektor yang mempunyai potensi besar untuk terus berkembang dan menyumbang kepada ekonomi negara. Tumpuan ini merangkumi industri seni, budaya, perfileman, muzik, penciptaan kandungan serta pembangunan dan pengkomersialan harta intelek (IP). Sektor ekonomi kreatif kini bukan lagi sekadar ruang untuk berkarya atau mengekspresikan kreativiti, tetapi sudah menjadi sebahagian daripada rantaian ekonomi yang mampu menjana pekerjaan, membuka peluang perniagaan dan meningkatkan pendapatan.

Dengan sumbangan sektor kreatif yang menghampiri 6.8 peratus kepada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK), jelas bahawa industri ini mempunyai nilai ekonomi yang semakin penting. Kerajaan turut menyediakan peruntukan melebihi RM130 juta bagi menyokong pertumbuhan sektor perfileman, muzik dan pembangunan kandungan tempatan. Antaranya termasuk sokongan kepada produksi filem dan animasi yang memilih Malaysia sebagai lokasi penggambaran, di samping insentif tambahan kepada karya kreatif yang berjaya mengetengahkan elemen budaya tempatan dan semangat kenegaraan.

Perkara ini sebenarnya membawa satu mesej yang lebih besar kepada penggiat seni dan industri kreatif iaitu peluang ekonomi semakin terbuka, tetapi peluang itu tidak akan memberi kesan sekiranya kita hanya menunggu bantuan atau peruntukan kerajaan. Penggiat industri perlu melihat Belanjawan 2027 sebagai pemangkin untuk mengubah cara kita bekerja, menghasilkan karya, membina pasaran dan menjana pendapatan.

Selama ini, sebahagian penggiat seni masih bekerja dalam model yang agak konvensional. Projek dibuat apabila mendapat peruntukan, persembahan bergantung kepada penganjuran acara, kandungan dihasilkan untuk satu platform dan hasil karya sering berhenti selepas sesuatu program tamat. Dalam keadaan industri kreatif dunia yang semakin bergerak pantas, pendekatan seperti ini perlu berubah. Karya seni hari ini boleh mempunyai jangka hayat ekonomi yang jauh lebih panjang. Sebuah lagu boleh berkembang menjadi kandungan digital, persembahan langsung, hak pelesenan dan produk komersial. Sebuah filem atau animasi boleh membuka peluang kepada penjualan IP, permainan digital, barangan cenderamata dan pasaran antarabangsa. Cerita rakyat, muzik tradisional, tarian, makanan, fesyen, seni kraf dan warisan tempatan pula boleh diterjemahkan kepada kandungan digital, pengalaman pelancongan, produk kreatif dan jenama yang mempunyai nilai komersial.

Justeru, penggiat seni perlu mula bertanya bukan sahaja “Apakah karya yang mahu kita hasilkan?”, tetapi juga “Apakah nilai ekonomi yang boleh dibina daripada karya ini?”

Daripada Penggiat Seni kepada Usahawan Kreatif

Perubahan paling penting yang perlu berlaku ialah perubahan cara berfikir. Penggiat seni perlu bergerak daripada sekadar menjadi pencipta karya kepada pencipta nilai.
Ini bermaksud kemahiran kreatif perlu digabungkan dengan pengetahuan tentang perniagaan, pemasaran, teknologi, pengurusan IP, penjenamaan dan pasaran antarabangsa. Seorang pemuzik misalnya tidak seharusnya hanya memikirkan persembahan pentas, tetapi juga bagaimana muziknya boleh dimonetisasi melalui platform digital, penstriman, pelesenan, kolaborasi jenama dan pasaran luar negara. Begitu juga dengan penggiat teater, tari, seni visual, filem, animasi, fesyen dan kraf. Setiap karya sebenarnya mempunyai potensi untuk dikembangkan menjadi aset ekonomi kreatif sekiranya diurus dengan strategi yang betul. Dalam konteks ini, Belanjawan 2027 seharusnya dilihat sebagai satu peluang untuk membina ekosistem yang lebih matang. Kerajaan menyediakan ruang dan sokongan, tetapi industri perlu mempunyai keupayaan untuk mengambil peluang tersebut, menghasilkan produk yang berkualiti dan membawa produk kreatif Malaysia ke pasaran yang lebih luas.

Lima Perubahan yang Perlu Digerakkan

Pertama, digitalisasi cara kerja.

Digitalisasi cara kerja perlu menjadi sebahagian daripada perubahan dalam cara penggiat seni menghasilkan karya, memasarkan produk dan menjana pendapatan. Penggiat seni perlu menguasai media sosial, platform penstriman, e-dagang, pemasaran digital, analitik data dan AI sebagai alat untuk mempercepatkan proses penciptaan, penyelidikan, promosi dan pengembangan pasaran, tanpa menghilangkan peranan kreativiti manusia. Setiap karya juga perlu dilihat sebagai aset yang boleh dikembangkan kepada pelbagai bentuk produk seperti kandungan digital, merchandise, kursus, pelesenan dan IP. Dengan cara ini, karya yang dihasilkan tidak hanya berhenti sebagai satu produk seni, tetapi mempunyai peluang untuk berkembang dan memberi nilai ekonomi dalam jangka panjang.

Pada masa yang sama, teknologi perlu dimanfaatkan untuk membawa keunikan budaya dan identiti Malaysia ke pasaran yang lebih luas. Kandungan tempatan perlu dikembangkan dalam bentuk yang lebih menarik dan mudah diterima oleh audiens digital, termasuk pasaran antarabangsa. Pendekatan ini bukan sahaja membantu penggiat seni mengikuti perubahan teknologi, tetapi juga membuka peluang untuk membina audiens, mendapatkan pelanggan baharu, mewujudkan sumber pendapatan tambahan dan mengembangkan karya ke pasaran global. Yang penting, kita tidak sekadar menggunakan teknologi untuk menjadi lebih moden, tetapi menggunakannya untuk memastikan kreativiti dan identiti Malaysia terus mempunyai nilai serta mampu bersaing di pentas dunia.

Kedua, bina dan lindungi IP.

Karya yang dihasilkan oleh penggiat seni jangan dilihat sebagai sesuatu yang hanya digunakan untuk satu persembahan, pameran atau projek dan kemudian selesai begitu sahaja. Setiap karya sebenarnya boleh menjadi aset yang mempunyai nilai untuk jangka panjang jika diurus dengan baik. Sebab itu penggiat seni perlu mula memahami hak cipta, pelesenan, royalti dan pelbagai bentuk pengkomersialan IP seperti merchandising dan franchising. Sebagai contoh, sebuah lagu, watak animasi, reka bentuk, persembahan atau cerita rakyat boleh dikembangkan kepada pelbagai produk dan kandungan yang mempunyai nilai komersial. Dengan cara ini, satu karya tidak hanya menghasilkan pendapatan sekali, tetapi berpotensi memberi pulangan berulang kepada pencipta atau pemiliknya.

Pada masa yang sama, penggiat seni perlu lebih peka terhadap aspek perlindungan karya supaya hasil kreativiti mereka tidak mudah digunakan atau dikomersialkan oleh pihak lain tanpa hak yang sewajarnya. Dalam dunia digital, karya boleh tersebar dengan cepat dan merentasi sempadan, maka pengetahuan tentang pengurusan IP menjadi semakin penting. Penggiat seni perlu belajar bagaimana mendaftarkan, mengurus, melesenkan dan membina nilai komersial daripada IP yang mereka miliki. Jangan sampai karya kita terkenal, tetapi apabila nilai ekonominya berkembang, keuntungan pula dinikmati oleh pihak lain. Apa yang lebih penting, penggiat seni perlu melihat IP sebagai aset perniagaan, bukan sekadar hak untuk melindungi karya. Dengan pengurusan IP yang baik, kreativiti boleh berkembang menjadi sumber pendapatan, peluang perniagaan dan jenama Malaysia yang mampu bersaing di pasaran tempatan dan antarabangsa.

Ketiga, bina kandungan untuk pasaran global.

Kita tidak lagi boleh menghasilkan kandungan hanya untuk pasaran Malaysia. Teknologi digital membuka ruang yang jauh lebih luas untuk karya tempatan sampai kepada penonton di Asia, Timur Tengah, Eropah dan pasaran global. Keadaan ini memberi peluang besar kepada penggiat seni untuk mengembangkan karya mereka tanpa terlalu bergantung kepada pasaran tempatan. Kandungan yang baik boleh dipasarkan melalui platform digital dan menjangkau audiens yang sebelum ini sukar dicapai. Namun, untuk bersaing di peringkat antarabangsa, kita perlu menghasilkan karya yang mempunyai standard tinggi dari segi kualiti produksi, penceritaan, penggunaan teknologi dan strategi pemasaran.

Pada masa yang sama, mengejar pasaran global tidak bermakna kita perlu meninggalkan identiti Malaysia. Sebaliknya, identiti tempatan perlu menjadi kekuatan dan keunikan kita. Budaya, sejarah, bahasa, seni, muzik, warisan dan cara hidup masyarakat Malaysia boleh menjadi sumber inspirasi yang membezakan karya kita daripada kandungan negara lain. Cabarannya ialah bagaimana unsur tempatan tersebut diterjemahkan dalam bentuk yang segar, kreatif dan mudah difahami oleh audiens antarabangsa. Dengan gabungan kualiti bertaraf dunia dan identiti Malaysia yang kuat, karya tempatan bukan sahaja boleh menembusi pasaran global, tetapi pada masa yang sama memperkenalkan wajah dan cerita Malaysia kepada dunia.

Keempat, bina kolaborasi antara seni dan industri.

Industri kreatif tidak boleh bergerak sendirian kerana banyak peluang sebenarnya wujud melalui kerjasama dengan sektor lain. Kerjasama dengan pelancongan, pendidikan, teknologi, perhotelan, makanan, fesyen, media, perniagaan dan sektor korporat perlu diperluaskan supaya kreativiti dapat digunakan dalam pelbagai bidang. Contohnya, kandungan seni dan budaya boleh digabungkan dengan produk pelancongan, teknologi boleh digunakan untuk menghasilkan pengalaman seni yang lebih menarik, manakala fesyen, makanan dan perhotelan pula boleh menggunakan elemen kreatif untuk membina identiti dan pengalaman yang lebih kuat kepada pelanggan.

Di sinilah potensi sebenar Ekonomi Jingga boleh berkembang. Kreativiti bukan hanya untuk menghasilkan karya seni, tetapi boleh menjadi nilai tambah kepada hampir semua sektor ekonomi. Apabila penggiat seni, usahawan, syarikat dan institusi bekerjasama, lebih banyak peluang boleh diwujudkan untuk menghasilkan produk baharu, membuka pasaran, mencipta pekerjaan dan menjana pendapatan. Pendekatan seperti ini juga membantu mengubah persepsi bahawa industri kreatif hanya bergantung kepada geran atau peruntukan kerajaan, sebaliknya mampu menjadi rakan strategik kepada sektor lain dalam membina nilai ekonomi yang lebih besar.

Kelima, bina model pendapatan yang pelbagai.

Penggiat seni tidak seharusnya bergantung kepada satu sumber pendapatan sahaja, khususnya hanya mengharapkan bayaran daripada persembahan atau sesuatu projek. Dalam keadaan industri yang semakin berubah, penggiat seni perlu mencari cara untuk mengembangkan karya yang dimiliki kepada pelbagai bentuk pendapatan. Karya seni boleh dikembangkan melalui IP, kandungan digital, kursus, langganan, merchandise dan pelesenan supaya satu karya mempunyai lebih daripada satu peluang untuk menjana hasil. Pendekatan ini juga membantu penggiat seni membina pendapatan yang lebih stabil dan tidak terlalu bergantung kepada jumlah projek yang diterima.

Pada masa yang sama, peluang untuk menjana pendapatan boleh diperluaskan melalui kolaborasi dengan jenama, penganjuran festival, pengalaman budaya, platform digital dan pasaran antarabangsa. Yang penting, penggiat seni perlu mula melihat setiap karya dan kemahiran yang dimiliki sebagai aset yang boleh dikembangkan. Dengan strategi yang lebih terbuka dan kreatif, industri seni bukan sahaja dapat berkembang, tetapi penggiatnya juga mempunyai lebih banyak pilihan untuk meningkatkan pendapatan dan membina kerjaya yang lebih mampan.

Menjadikan Identiti Malaysia Sebagai Kekuatan

Yang lebih penting, perubahan kepada model ekonomi digital tidak bermakna kita perlu meninggalkan identiti sendiri. Sebaliknya, identiti Malaysia perlu menjadi kekuatan utama dalam persaingan global. Dunia tidak memerlukan satu lagi kandungan yang sekadar meniru budaya negara lain. Dunia mahu melihat sesuatu yang mempunyai cerita, karakter dan identiti yang unik. Kepelbagaian budaya Malaysia, bahasa, muzik, seni persembahan, warisan, makanan, tekstil, seni bina, adat dan kisah masyarakat kita sebenarnya mempunyai nilai yang sangat besar jika diterjemahkan dengan pendekatan kreatif yang moden.

Kita perlu bergerak daripada sekadar “memelihara warisan” kepada “menghidupkan warisan dalam ekonomi baharu.”

Sebagai contoh, Wayang kulit boleh diberikan nafas baharu melalui animasi dan permainan digital. Hal tersebut boleh dilakukan bagi menarik minat generasi baharu yang tidak mengenali persembahan Wayang Kulit. Muzik tradisional boleh dikolaborasikan dengan muzik kontemporari. Motif tekstil tradisional boleh dikembangkan dalam fesyen moden. Cerita rakyat boleh menjadi filem, siri animasi, buku, permainan dan kandungan digital. Seni persembahan pula boleh dikembangkan sebagai pengalaman budaya untuk pelancong dan pasaran antarabangsa. Inilah pendekatan yang boleh menjadikan budaya bukan sekadar sesuatu yang kita banggakan, tetapi sesuatu yang mempunyai nilai ekonomi, membuka peluang pekerjaan dan menjana pendapatan kepada pencipta serta komuniti.

Belanjawan Sebagai Pemangkin, Industri Sebagai Penggerak

Kejayaan Ekonomi Jingga tidak boleh diukur hanya berdasarkan berapa banyak peruntukan yang disediakan oleh kerajaan. Ukuran yang lebih penting ialah sejauh mana peruntukan tersebut berjaya melahirkan lebih banyak karya berkualiti, lebih banyak IP tempatan, lebih banyak syarikat kreatif yang kukuh, lebih banyak pekerjaan dan pendapatan yang lebih baik kepada penggiat seni.

Belanjawan 2027 membuka ruang. Tetapi ruang itu perlu diisi dengan keberanian untuk berubah. Penggiat seni perlu menjadi lebih celik digital. Penerbit perlu lebih berani memasuki pasaran baharu. Institusi pendidikan perlu melahirkan graduan yang bukan sahaja kreatif tetapi memahami perniagaan dan teknologi. Agensi kerajaan pula perlu terus membina ekosistem yang memudahkan kreativiti diterjemahkan kepada nilai ekonomi.
Kita tidak mahu industri kreatif Malaysia hanya dikenali kerana kaya dengan budaya dan bakat. Kita mahu Malaysia dikenali sebagai negara yang mampu menukarkan kreativiti, budaya dan identiti nasional kepada industri yang berdaya saing di peringkat dunia.
Ekonomi Jingga bukan sekadar tentang industri kreatif. Ia tentang bagaimana kreativiti rakyat Malaysia boleh menjadi sumber kekuatan ekonomi negara.

Akhir sekali, matlamatnya bukan sekadar menghasilkan karya yang ditonton, didengar atau dikagumi. Matlamatnya ialah memastikan setiap karya mempunyai nilai, setiap bakat mempunyai peluang dan setiap identiti budaya mempunyai tempat di pentas dunia.